Los refugios de piedra

Quinta entrega de la saga (a última ata o momento) onde Jean M. Auel continúa coas aventuras de Ayla e Jondalar que por fin chegan a terra onde habita a tribu de Jondalar, os Zelandonii. O libro narra como Ayla, a pesar do impacto inicial que supón para os lugareños (sobre todo polo dominio que exerce sobre os cabalos e o lobo), se vai acomodando no seu novo fogar. Tamén se narra a celebración da Asamblea Estival, na que Ayla e Jondalar por fin se unen para formar unha familia e na que quedan patentes as aptitudes de Ayla para formar parte da Zelandonia (as que sirven a la madre). Continuamente se menciona o Clan ou “Cabezas chatas”, pero non se chega a narrar ningún suceso sobre eles. Claramente a autora resérvase o último libro para centrarse no encontro entre o Clan e os “Outros” e onde probablemente Ayla atope ao sen fillo de espíritus mesturados.

Las llanuras del tránsito

Novamente a historia continúa onde quedara no anterior libro. Parece que Jean M. Auel quere que os libros da súa saga teñan unha continuación cronolóxica sen saltos. Despois de que Ayla e Jondalar permanecesen unha temporada coa tribu dos Mamutoi, emprenden a súa viaxe cara á lonxana Novena Caverna dos Zelandonii. Con este obxectivo, a novela narra as aventuras de Ayla e Jondalar (máis namorados que nunca), Whinney, Corredor (os cabalos) e Lobo durante a súa longa viaxe cara o fogar de Jondalar. Novamente longas e detalladas descricións das paisaxes e costumes dos distintos pobos que se van atopando polo camiño (algúns coñecidos da viaxe de ida de Jondalar), pero cunha historia de fondo que engancha. O libro segue na liña dos anteriores e non decepciona.

Los cazadores de mamuts

O terceiro libro da saga comeza exactamente onde quedou o anterior. Nesta ocasión Ayla descubre por fin a “civilización” a través do pobo dos Mamutoi (cazadores de Mamuts). A pesar de que Ayla se presenta no pobo con Jondalar non tarda en destacar, tanto pola súa apariencia e pronunciación, como polas habilidades que foi adquirindo na súa curta e intensa vida (como a de poder comunicarse con algúns animais). Pero os Mamutoi son un pobo aberto que acaba por aceptar aos forasteiros como invitados e incluso nomean a Ayla coma membro da tribu. A historia está centrada na vida e costumes deste pobo de cazadores e narra como Ayla se vai adaptando ao entorno e acaba por integrarse. Pero a Jondalar saelle un competidor, Ranec, un fornido e habilidoso negro (o único da tribu) que queda prendido de Ayla e trata de conquistala cos seus encantos. O triángulo amoroso é unha constante durante toda a trama (incluso facéndose un pouco pesado) pero ao final de todo acaba por resolverse da forma máis lóxica.

El valle de los caballos

Segunda entrega da saga. A historia continúa onde quedou a primeira e conta a aventura de Ayla na procura dos seus semellantes. Na súa viaxe cara o Norte vai aprendendo a valerse por si mesma, superando numerosos obstáculos e dificultades ata que atopa un valle cunha cova no que decide asentarse. As circunstancias levan a Ayla a adoptar unha cría de cabalo que lle fai compaña e que finalmente acaba por domesticar, pero sorprendentemente non é o único animal do que se fai amigo. Paralelamente á historia de Ayla nárrase a historia de Jolandar e o seu irmán Thonolan da tribu Zelandonii que tamén emprenden unha viaxe na procura de novas experiencias. O destino fai que ao final se xunten os camiños de Ayla e Jolandar que é o primeiro home que ela ve e xurde un intenso vínculo entre eles. O libro non é tan absorvente coma o primeiro, hai moitos capítulos que costa ler, posto que so se describen actividades típicas da época sen que chegue a ocorrer realmente nada. Ten un ritmo moi parado e tan so cara ao final empeza a haber un pouco de miga, aínda que manchada con acontecementos demasiado irreais e forzados que converten a Ayla en pouco menos ca un xenio. En conclusión, o libro ainda que entretido, non chega a enganchar coma o primeiro. Veremos que pasa co terceiro.